Je tiener zit op de middelbare en stapt ’s ochtends zelfstandig op de fiets, heeft inmiddels een uitgesproken mening over vrijwel alles ( het liefst het tegenovergestelde van die van jou ) en trekt zich ’s avonds terug op zijn of haar kamer, deur misschien potdicht en koptelefoon op. Het lijkt alsof je kind je steeds minder nodig heeft. Alsof jouw rol als gids, vraagbaak, veilige haven die je jaren vervulde, langzaam is gedegradeerd tot iemand die af en toe eten mag komen brengen. Maar schijn bedriegt.
Twee werelden die belangrijker worden
Rond de middelbare schoolleeftijd verandert er veel. Vrienden worden belangrijker, soms zelfs belangrijker dan ouders. Daarnaast speelt zich een groot deel van het sociale leven online af. Denk aan appgroepen, sociale media, gamen samen met vrienden.
Voor veel ouders is dat een wereld die lastig te volgen is, en dus ook lastig om iets over te zeggen. Jongeren ontwikkelen een eigen mening, willen zelfstandig beslissingen nemen en zoeken actief naar afstand. Dit is een normale en noodzakelijke stap in hun ontwikkeling. Ze oefenen met wie ze zijn, los van hun ouders.
Voor ouders voelt dit vaak als een soort afscheid. Je kind heeft je opeens minder nodig, denk je. Dus trek je je een beetje terug. Je stelt minder vragen, want je wilt niet opdringerig zijn. Je wacht tot je kind naar je toe komt. Hierin schuilt een valkuil.
Waarom loslaten noodzakelijk is
Dat loslaten is geen bijverschijnsel van de puberteit, maar een kerntaak. Een tiener is volop bezig met vragen als: wie ben ik, wie wil ik zijn, waar wil ik bij horen, en wie of wat heb ik daarvoor nodig? Om die vragen te kunnen beantwoorden, is afstand tot ouders onmisbaar. Je ontdekt pas wie je zelf bent door even niet voortdurend de mening of blik van je ouders erbij te betrekken.
Vrienden en de onlinewereld spelen hierin een grote rol, omdat een jongere zich daar kan spiegelen aan leeftijdgenoten in plaats van aan het gezin. Dit is niet tegen ouders gericht, het is een noodzakelijke stap om een eigen identiteit op te bouwen los van de identiteit die het gezin altijd geboden heeft.
Voor ouders is het goed om te beseffen dat de afstand die je voelt, geen teken is dat er iets misgaat. Het is een teken dat je kind precies doet wat op deze leeftijd hoort te gebeuren.
De behoefte verdwijnt niet, ze verandert van vorm
Jongeren hebben hun ouders nog steeds hard nodig. Alleen niet meer op dezelfde manier als toen ze jonger waren. Ze hebben geen ouder meer nodig die alles voorzegt of oplost, maar wel een ouder die er is als vangnet, als klankbord, als vaste grond onder de voeten terwijl er van alles verandert.
Het probleem is dat deze behoefte zich zelden hardop uit. Een tiener zal niet snel zeggen: “ik heb je nodig”. Sterker nog, vaak gebeurt het tegenovergestelde. Er wordt afstand gehouden, deuren gaan dicht, gesprekken worden kort afgekapt. Maar onder die afstand zit vaak de wens om gezien te worden, zonder dat het te veel wordt.
Dit kan een bron van spanning vormen. Jongeren willen los durven laten, maar willen ook nog ergens aan vast kunnen houden.
Waar het misgaat: de communicatie raakt uit de pas
Dit misverstand tussen ouders en jongeren ontstaat vaak sluipenderwijs. Een ouder ziet de signalen van afstand en interpreteert die letterlijk: “ze wil niet dat ik me ermee bemoei”, dus bemoeit de ouder zich er inderdaad minder mee. Maar de jongere zendt eigenlijk twee tegenstrijdige signalen tegelijk: afstand willen en stiekem toch gezien willen worden.
Die afstand hoor je vaak letterlijk terug. “Waar bemoei je je mee?”,“Ik ben toch niet gek?”,“Laat me met rust!”,“Ik weet het heus wel, hoor!”. Het zijn zinnen die menig ouder inmiddels in hun slaap kunnen dromen en die op het eerste gehoor kunnen klinken als een deur die keihard dichtslaat.
En dan is er nog de lichaamstaal, minstens zo veelzeggend als de woorden zelf: de afkeurende blik, de ogen die zo hard rollen dat je bang bent dat ze eruit vallen, het demonstratieve wegkijken zodra jij iets zegt. Het is een compleet non-verbaal repertoire waar menig acteur nog wat van kan leren.
Opmerkelijk genoeg betekent dit zelden dat je kind je echt wegduwt. Het is meer een taal op zich, eentje die zich moeilijk laat vertalen naar: “ik vind het toch wel fijn dat je er bent”. Wie die vertaalslag als ouder kan maken zonder het persoonlijk op te vatten, houdt het hoofd het koelst.
Wanneer ouders zich terugtrekken zodra ze afstand voelen, ontstaat er een wederzijdse beweging weg van elkaar. De jongere trekt zich terug omdat dat bij de leeftijd hoort. De ouder trekt zich terug omdat die denkt dat het gevraagd wordt. Het resultaat is steeds minder contact, terwijl geen van beiden dat eigenlijk wil.
De onlinewereld: een tweede leefwereld naast vrienden
Naast vrienden speelt de onlinewereld een steeds grotere rol. Een groot deel van het contact met leeftijdgenoten verloopt via appjes, sociale media en games. Voor jongeren is dit geen aparte wereld naast het ‘echte’ leven, maar hier gewoon een verlengstuk van.
Voor ouders is dit vaak lastiger terrein. Je ziet niet wat er speelt, begrijpt de apps niet altijd, en weet niet goed waar je op moet letten of wanneer je iets moet zeggen. Dat kan onzeker maken: bemoei je je er te veel mee, of juist te weinig? Diezelfde terughoudendheid die ontstaat rond het ‘gewone’ loslaten, speelt hier des te sterker. Juist omdat het onbekend terrein is, trekken ouders zich er soms nog sneller uit terug dan nodig is.
Toch is oprechte interesse in die online wereld net zo waardevol als interesse in vriendschappen. Vragen wie er in een appgroep zit, welk spel er gespeeld wordt, of wat er trending is, opent vaak makkelijker een gesprek dan een directe vraag over gevoelens.
Wel of niet Magister checken?
Een vraag die ook bij veel ouders opspeelt: “moet ik Magister nu wel of niet in de gaten houden?”. Aan de ene kant wil je op de hoogte blijven van cijfers en aanwezigheid. Aan de andere kant lees je artikelen waarin gewaarschuwd wordt voor controlerend gedrag, en vraag je je af of je met elke keer inloggen stiekem het vertrouwen ondermijnt.
Er is geen kant en klaar antwoord, maar wel een vuistregel. Het gaat niet zozeer om of je kijkt, maar om waarom en hoe je het gebruikt. Dagelijks inloggen om elk cijfer te becommentariëren, voedt precies het gevoel dat jongeren juist proberen te ontvluchten: constant gecontroleerd worden. Af en toe meekijken, om een gesprek te kunnen voeren of tijdig bij te sturen als het misgaat, is iets anders dan een politieagent spelen.
Een eerlijk gesprek hierover helpt vaak meer dan het stiekem checken. Bijvoorbeeld: samen afspreken hoe vaak en waarom je meekijkt, in plaats van dit in het geheim te doen. Zo blijft het een kwestie van betrokkenheid, niet van wantrouwen.
Wat jongeren echt nodig hebben (ook als ze het tegendeel beweren)
- Beschikbaarheid zonder opdringerigheid. Er zijn, zonder voortdurend te vragen “hoe was het?” Soms is simpelweg aanwezig zijn al genoeg.
- Interesse zonder oordeel. Nieuwsgierig zijn naar wat er speelt, zonder meteen te sturen, corrigeren of oplossingen aan te dragen.
- Ruimte voor een eigen mening, met ouders als klankbord. Niet elke mening hoeft weerlegd te worden. Soms is luisteren en doorvragen waardevoller dan gelijk krijgen. Bedenk hierbij ook dat jouw gedeelde mening er wel degelijk toe doet.
Praktische tips
- Zoek de zijdelingse momenten op. Gesprekken die recht tegenover elkaar plaatsvinden, voelen voor jongeren vaak te intens of te doelgericht. In de auto, tijdens het koken, tijdens een wandeling, als er geen oogcontact nodig is, komen gesprekken vaak makkelijker op gang.
- Stel open vragen, vanuit nieuwsgierigheid. In plaats van “heb je je huiswerk af?”, probeer “wat hield jou vandaag bezig?” Open vragen nodigen uit, gesloten vragen roepen weerstand op.
- Laat autonomie toe, maar blijf duidelijk aanwezig. Zelfstandigheid stimuleren en betrokken blijven zijn geen tegenpolen. Je kunt loslaten en zichtbaar blijven tegelijk.
- Neem afwijzing niet persoonlijk. Een korte “laat me met rust” is vaker een teken van leeftijd dan van een probleem tussen jou en je kind. Zie het als een fase, niet als een eindoordeel over jouw ouderschap, ook al voelt een rollende oogopslag soms als een persoonlijke recensie. Blijf rustig aanwezig, ook als het even niet gewaardeerd lijkt te worden.
- Zoek verbinding via activiteiten in plaats van gesprekken. Samen iets doen (koken, een spelletje, een serie kijken) creëert vaak meer nabijheid dan een gesprek dat nadrukkelijk ergens over moet gaan.
- Blijf op gepaste wijze nieuwsgierig naar de leefwereld. Praat over de vriendengroep waar hij/zij zich in bevindt. Wees bemoedigend in het uitnodigen van vrienden.
Tot slot
Juist omdat jongeren zelfstandiger overkomen, is oplettendheid en het actief zoeken naar aansluiting belangrijker dan ooit. De behoefte aan ouders verdwijnt niet in de puberteit, hij/zij verandert alleen van gedaante, en wordt misschien stiller. Blijf zichtbaar, ook wanneer er niet nadrukkelijk om gevraagd wordt. Juist dat, ontdekken de meeste jongeren ( PUBERS ) later, blijkt het meest waardevol.
Bedenk dat de adolescentie fase niet alleen een ingewikkelde periode kan zijn voor jou als ouder, maar zeer zeker ook voor jouw tiener❤️
Bron: artikel uit 2016 😉